Noticias

   
 

 

Esta página se actualiza periodicamente con las noticias relacionadas con el Certame Literario de Piñor.

Te recomendamos que visites esta sección si quieres estar puntualmente informado.

 
Presentación Presentacion
Escuela de Música
Banda de Música
Charanga dos Escachapeitos
Majorettes de Ourense
Corales
Rondallas
Bandas y Grupos De Gaitas
Otros Grupos
Noticias
Galería de Fotos
Consultar actuaciones
Descargas
Enlaces
 
PONTEIRO
certame

PONTEIRO

(1º premio na categoría A -participantes maiores de 18 anos-. Ano 2005)

A vida é o que pasa mentres estamos ocupados facendo outras cousas. (John Lennon).

A tódolos personaxes reais que aparecen neste relato, especialmente o meu ben querido amigo Alberte.

Capítulo I

¡Ah, Ponteiro! ¿Que queredes que vos conte sobre Ponteiro? Que é o pobo máis fermoso que vos poidades imaxinar. Ten serra, ten montaña e ten río. En Ponteiro no inverno vai frío e neva moito, como ten que ser; no verán vai calor, pero sen abafar, como ten que ser. Ponteiro é tranquilo, retirado, lonxe e ó mesmo tempo preto do estrés da cidade. ¿Que vou dicir eu? Ponteiro é o pobo onde nacín e me criei, o pobo de meus avós e de meus pais; para min é o paraíso.

Estou falando de Ponteiro e digo que é, pero ó meu pesar teño que dicir que foi. Precisamente agora diríxome ó enterro do seu derradeiro habitante, o tío Antonio. Se queredes podedes acompañarme e así explícovos como un pobo tan cheo de vida se converte nun pobo sen xente, deserto, nun pobo pantasma. O tío Antonio era un home cheo de bondade e amabilidade. Sempre disposto a axudar, a dar o que tiña e sempre de bo humor. Non era tío meu nin nada, pero en Ponteiro todo o mundo o apreciaba tanto que era o tío Antonio para todos. Lembro que hai catro ou cinco anos me dixera: “Ponteiro morre. Os novos non queren vivir do campo, din que as vacas non lle dan para vivir e marchan. E os vellos imos morrendo. Dentro de vinte anos so quedaremos aquí catro ou cinco vellos”. E el cando me dixo isto xa tiña oitenta e cinco anos. Pero, por desgraza, trabucárase, nin Ponteiro tardou vinte anos en quedar sen xente, nin o tío Antonio viviu ata os cento cinco.

Antes do tío Antonio, os últimos en morrer foran o “cabra” e o “galleguín”. En Ponteiro, igual que ocorre en moitos pobos de Galiza, había moito costume de pór alcumes. O “cabra” en realidade chamábase Pedro, anque moi pouca xente lembraba o seu auténtico nome. O “galleguín” chamábase Graciano. O alcume víñalle de que estivera emigrado na Arxentina e voltara de alí con ese nome. A verdade é que lle acaía ben o alcume aquel. Era “gallego” e ademais era pequecho, miúdo e semellaba un saco de ósos. Pero a pesares da súa aparencia tiña moito xenio; alporizábase por menos de nada, anque no fondo era un bo home. Era un cu de mal asento, como dicía meu avó, un “fervellasverzas”. Era puro nervio, traballador coma o que máis e, a pesar da súa aparente febleza, tiña a forza dun touro. Aínda lembro un día en que ía o “galleguín” pola estrada coa súa parella de vacas tirando dun carro cheo de leña, e veu por detrás un andaluz nun coche e ó saír dunha curva espetóuselle no carro. Daquela en Ponteiro case non se coñecían os coches e o andaluz viña perdidiño de todo. Baixouse e dixo:

-Pero hombre de Dioz, ¿uzté no zabe que hay que zeñalar con un trapo rojo?

-¡Me cagi en diola bendita! ¡Animal! Non viches o carro coas vacas, ías ver o trapo “rojo”. ¡Animal!

Aquel día, porque apareceron por alí meu tío Vicente e outro veciño, que se non cómese ó andaluz. O “galleguín” era así, polas boas moi ben, pero polas malas… Soltábache un “¡Me cagi en diola bendita!” por menos de nada.

O outro, o “cabra” era ben distinto. Era malo, retorcido, avarento, cobizoso, e preguiceiro. ¡Vamos, unha xoia! Tíñao todo. Fisicamente tamén era ben distinto ó “galleguín”. Era alto, pesado, por non dicir gordecho, parado e, xa de vello, ranqueaba da perna esquerda. Era un brután, un home sen cultura ningunha, como dicía meu avó. Fora un fedello de neno, un bruto de mozo e un cascarrabias de vello. Pero xa lle viña de familia. Seu pai, Agapito, tamén fora un brután toda a súa vida. O tal Agapito era tratante de gando e contárame meu avó que nunca vira a alguén tan besta tratando os animais. Dunha vez viña montando nun cabalo e á altura do forno, antes de chegar á fonte, o cabalo asustouse por mor dun can que pasou correndo diante súa e levantouse das patas de adiante. O Agapito caeu ó chan, levantouse, atou o cabalo a unha estaca e mallou nel canto quixo.

-¡Cago no pixo! A min vasme tirar ti ¡Cago no pixo! –dicía mentres batía no pobre animal. Á semana seguinte vendeuno e comprou outro máis pequeno, por se acaso, para que a caída non fose tan forte a próxima vez.

O Agapito morrera cando o “cabra” só tiña dous anos. A súa morte fora ben sonada en toda a comarca. Resulta que unha noite na taberna do medio da vila, apostara con Venancio a que bebía unha botella de coñac dun só grolo. Beber bebeuna, pero ó rematar erguese, botou un tremendo arroto e caeu morto enriba da mesa. Cun pai así, coincidiredes comigo, do “cabra” non podía saír cousa boa, anque el apenas o coñecera.

Xa de neno, o “cabra” tirou sempre para o malo. Na escola facía de todo menos estudar; nunca lle deu por aprender. Meu pai era catro anos máis novo có “cabra”, pero atallouno e superouno. Meu pai saíu da escola e o “cabra” aínda quedou uns aniños máis. E iso a pesares das malleiras que lle metía súa nai cada vez que a informaban de que tiña que repetir curso. Pero a verdade é que, visto dende hoxe, as trasnadas que facía o “cabra” eran ben graciosas. Pronto se espallaron por toda a comarca e quedaron na lembranza da xente. Meu pai, cando eu lle pedía que me contase algunha desas trasnadas, sempre me contaba a mesma: a das castañas no braseiro.

Isto sucedeu un día moi frío de inverno. Nevara os tres días anteriores e despois xeara encima. A neve convertérase en xeo e isto arrefriaba o ambiente coma un conxelador. Os rapaces foron á escola abrigados ata as orellas, pero aínda así tiñan frío. A mestra, dona Merche, levou un braseiro da casa e púxoo debaixo da súa mesa, a quentarlle as pernas. Os rapaces miraban para ela, pero ningún dicía nada. Nun intre en que a mestra saíu, o “cabra” (daquelas aínda era Pedro) reaccionou e díxolle a Senén:

-¡Rápido! Tráeme unha presa de castañas.

O Senén non era traste, nin tiña a picardía do “cabra” ou doutros. Era un pouco parado, o parviño da clase. Todo o que lle mandaban, facíao sen preguntar por que ou para que. Así víase envolto nunha chea de leas e trasnadas, das que pagaba sen ser o responsable. Era o cabeza de turco. Pero logo espeliu, ata chegou a ser cabo da Garda Civil. Volvendo á historia, o Senén trouxo as castañas e Pedro botounas no braseiro da mestra, sen anicar, por suposto. Ó cabo de cinco ou dez minutos as castañas comezaron a rebentar e a saltar cara as pernas de dona Merche. ¡PUM! ¡PUM! ¡PUM! Parecían as Fallas de Valencia.

-¡As miñas medias todas queimadas! ¡As miñas pernas magoadas! ¿Quen foi?

Todos calaron.

-¿Quen foi’

Ó Senén soltóuselle a risa ó mirar para os buratos nas medias da mestra.

-Senén, ou me dis quen foi ou castígote a ti só.

O Senén confesou e o castigo de dona Merche foi deixar a Senén e a Pedro pechados na escola mentres o resto ía xantar. Pero, dende logo, o “cabra” non ía deixar as cousas así.

-¿Tes ganas de mexar? –preguntoulle a Senén.

-Unhas poucas.

Mexaron ó redor de toda a parede da aula. Logo saíron por unha fiestra e foron xantar á casa. Dona Merche arrepentiuse do castigo, pareceulle excesivo deixalos sen xantar e regresou para concederlles o indulto. Ó ver o panorama que prepararan, ou mellor dito, ó cheiralo, puxéronselle os ollos brancos e seica bufaba de camiño á casa, como fan os touros ó escaravellar na area antes de embestir o capote ou o toureiro.

-Estes dous á tarde vanse decatar de quen son eu. De min non se rin estes dous mocosos.

Á tarde dona Merche díxolle a Senén:

-Senén vai buscar pedriñas pequeniñas e redondiñas, así, coma garabullos. Trae unhas cantas.

Logo botounas no chan e puxo a Senén e a Pedro de xeonllos enriba delas, cos brazos en cruz, as palmas das mans cara arriba e cargadas con libros. Ó Senén non me lembro que libros lle tocaron, pero a Pedro tocoulle a Biblia na man esquerda e a segunda parte de “El Quijote” na dereita. Así os tivo as dúas horas que durou a clase da tarde.

Ó Senén as feridas que lle quedaron nos xeonllos durante case un mes fixérono espelir e deixar de ser un parviño; a Pedro, o “cabra”, nin por esas. Seguiu coma sempre ou peor. As súas trasnadas deixaron de ser inocentes e, ó ir medrando, pasaron a ter malicia. Facíalle mal á xente e ríase dela. Aínda por riba, a partires dos catorce anos comezou a empinar o cóbado. Metíase nas bodegas e collía cada cogorza de campionato.

-Cada día parécese máis ó seu pai –comentaban os veciños.

Pero había algún que se aproveitaba. Coma o “Xocas”, que en máis dunha ocasión lle prometía un vaso de viño a cambio de axudalo nos labores do campo. Nunha desas veces, o “Xocas” dixéralle:

-¡Oes Pedro! Bótame unha man para picar estas xestas que lle vou meter de estrume ós cochos e logo invítote a un vaso.

Pedro aceptou, pero ó rematar parecía que o “Xocas” se esquecía do viño. A súa muller, María, berrou por el.

-¡Langrán! ¿Que fas aí sentado? Xa sabes que tes que arranxar o galiñeiro, senón esta noite non ceas na casa.

-¿Ves Pedro? ¡Que dura é a vida! Co canso que estou e ter que ir ó galiñeiro.

O “cabra” viu así a súa oportunidade de conseguir o viño e, non con pouca picardía, díxolle ó “Xocas”:

-Vostede non está canso, vostede o que ten é sede.

Así, desta forma, o “Xocas” non tivo máis remedio que cumprir a súa promesa e baixar á adega.

O “cabra” seguiu a facer bromas, como dicía el, pero cada vez a xente estaba máis farta e xa houbera algunhas liortas serias por esa cuestión. Pero ó “cabra” chegoulle a hora de ir facer o servizo militar. A xente tiña a esperanza de que no exército o meteran en vereda e que, dunha vez por todas, o fixeran arar dereito. Tocoulle para Huesca, preto dos Pirineos. O que alí pasou ninguén o sabe, anque hai quen di que botou máis tempo no calabozo que fóra del. Pero fose como fose, o “cabra” volveu coma sempre, ou se cabe, un pouco máis besta. Cando regresou, veu en tren e quedou durmido. Cando espertou, o tren xa arrancaba da estación onde el tiña que baixar e, o moi animaliño, non se lle ocorreu outra cousa que tirarse do tren en marcha, sen equipaxe e sen nada. Levou un bo golpe. Creo que de aí lle viña a coxeira que tiña na perna esquerda. Chegou a Ponteiro todo ensanguentado e cun brazo nunha coleira. Parecía un ferido de guerra. Mesmo houbo xente que así o creu, pois foi o que o “cabra” contou, pero de guerra nada; fora outra máis das súas animaladas.

Ben, xa chegamos a Ponteiro. ¿Que vos parece? Eu agora vou ó enterro. Vós, se queredes, podedes dar unha volta polo pobo. Se seguides esa rúa ides dar á vella escola, onde o “cabra” meteu as castañas no braseiro. Se seguides aquela ides dar á praza do medio do pobo, e alí está a casa do “cabra”. É a que ten unha porta azul abaixo, na cuadra, e unha verde arriba, na cima das escaleiras. Nesa praza ocorreron outras dúas historias míticas por esta zona, como non, co “cabra” de protagonista. Despois cóntovolas.

Capítulo II

¡Ah! ¿Estades aí? Case non vos atopo. Ben, o tío Antonio xa está baixo terra. ¡Que descanse en paz! Mirade este é o forno. É unha pena pensar que nunca máis ninguén o vai roxar e cocer nel. ¡Co pan tan rico que daba! E as empanadas que facía miña avoa. ¡Iso era gloria! Con xamón, chourizo, ovo cocido … Iso era unha empanada e non as de agora, que so levan cebola e unhas talladas de carne, vai ti saber de qué animal. E esta é a fonte, onde o Agapito caeu do cabalo. Esta fonte trae a mellor auga de toda a zona, e sempre fresquiña, incluso no mes de agosto. Se souberades dende onde baixa esta auga. Vén de alí arriba, do mesmo altiño da serra. ¿Aínda non fostes á praza? Pois veña, imos e mentres camiñamos sígovos contando as cousas que aquí pasaron.

O “cabra” tivo unha tempada en que estaba rebotado con medio pobo. Empeñouse en que non quería que lle dixeran “cabra”. Había que chamarlle polo seu nome de pía. Sempre chamándolle “cabra” e agora parecíalle mal. Pero agora non se lle podía chamar, senón arreábache co que pillara. Así lle pasou a meu tío Vicente. Cruzouse con el en un descoido díxolle:

-¡Bos días, cabra!

E o cabra arreoulle na cabeza cun caxato verde de abeleira que levaba na man. Menos mal que meu tío levaba boina, que se non a broma non tería tanta gracia. Nun deses días en que o “cabra” non quería ser “cabra”, estabamos Manolo, o do mestre, e mais eu sentados nese banco que vedes aí, xusto enfronte da casa do “cabra”. Eu tería uns quince anos ¡Xa choveu dende aquela! Manolo era o do mestre, non por ser fillo dun, senón porque a súa casa, a de seus pais, era ben grande. Tiña seis habitacións, unha das cales sempre estaba alugada polo mestre ou mestra, que se encargaba da escola. Digo que estabamos sentados nese banco cando chegou o carpinteiro do pobo do lado, Bieito. Viña falar co “cabra”, xa que lle encargara unha porta nova para o curral.

-Mozos, ¿non anda o “cabra” por aí?

-Andar anda; foi á fonte por auga, pero non lle chames “cabra”, que leva unha tempada que seica non lle fai gracia.

-¡Arre carallo! Levo toda a vida chamándolle “cabra” e “cabra” vai seguir sendo. ¿Apostádesvos unha consumición na taberna a que lle chamo “cabra” na súa cara e non me di nada?

-Nós aceptamos, pero se logo che arrea alá ti.

-¡Malo será!

Veu o “cabra”. Traía unha xerra na man esquerda e un caldeiro grande na man dereita. Bieito entrou en acción.

-¡Bos días!

-Non tan bos.

-Viña tomar as medidas para facerlle a porta.

-Paréceme ben, xa era hora.

-Si, ben; é que andei un pouco enleado ultimamente. Antes de nada ten que dicirme, a porta ¿qué quere cabra para dentro, ou cabra para fóra?

-Cabra para a cona que te botou, ¡desgraciado!

E botoulle o caldeiro cheo de auga por riba e marchou buscar outro. Bieito quedou alí, todo mollado e cunha cara de panoco que era para escachar coa risa. Manolo, o do mestre, burlouse:

-¡Moi intelixente, moi intelixente! Moito non che dixo, non, pero da molladura non te libraches.

-¡Si, rídevos, rídevos! Pero eu vou pillar unha pulmonía de cabalo.

-Agora non te laies. ¿Non será por que non te avisásemos? Vémonos na taberna.

¡Que risas aquel día! Durante una semana non houbo outra cousa da que falar. A Bieito quedoulle o “pulmonías” para sempre. Penso que nunca esqueceu aquel día. O “cabra” era así, todo o que facía, por ben ou por mal, case sempre por mal, quedaba para o recordo. Pero se por algo se lembra o “cabra” e o “galleguín” é polo que agora vos vou contar. O “cabra” e o “galleguín” nunca se levaron ben. Seus pais foran inimigos de primeira toda a súa vida. O “cabra” e o “galleguín” sempre andaban a picar un no outro, pero sempre de palabra. Nunca chegaran ás mans ata un día en que chegaron. ¡Vaia que se chegaron! O “galleguín” estivera a limpar unha finca chea de silvas e toxos. O que cortou botouno enriba dunha parede que separaba a súa finca dunha do “cabra”. Logo este foi e botoulle a maleza dentro da finca do “galleguín”. Cando este se decatou foi coma un lóstrego á casa do “cabra”.

-¡Me cagi en diola bendita! ¡Baixa agora mesmo, castrón!

-¿Que carallo tes? Menos barullo, que estou durmindo a sesta.

-¿Quen che mandou botar os toxos na miña finca?

-Eu non botei nada. Sería o vento.

-¡O vento, dis! ¡Ja! Se leva catro días sen soprar nin un chisco. ¡Fuches ti!

-¡Home claro! Por que ti o dis.

-¡Non! Tamén o di o “Xocas”. El viute, e es o único culpable.

-Dille ó “Xocas” que se meta nos seus asuntos. A culpa non é miña.

-¿Non? Entón ¿de quen é?

-Pois será da cona que te botou, pero miña non.

Aquilo chegoulle ben dentro ó “galleguín”, pois apenas ía un mes que lle morrera a nai. Encheuse de carraxe e comezou a bater no “cabra” coma se fose un saco de boxeo. Unha puñada, dúas, tres, catro, … En menos dun minuto lanzoulle corenta e tres puñadas á cara. Parecía unha metralladora. E seguiría senón fose por meu avó que o separou do “cabra”.

-¡Rediola! ¡Para xa, Graciano! ¿Ou quérelo matar?

-¡Me cagi en diola bendita, “Ventilas”! Non é porque non o mereza, pero se o mato el irá ó outro mundo a facer mal e eu botarei a perder a miña vida neste.

O “cabra”, que recibira un golpe tras outro sen reaccionar, cando se viu liberado polo meu avó, saíu correndo á cima das escaleiras, xusto diante da porta da casa. Por se acaso o temporal arreciaba de novo e había que protexerse. Sangraba coma un porco. Tiña os labios rebentados, o nariz parecía despegárselle da cara, o negro das sobrecellas non se lle vía co sangue. Estaba feito un cristo, como sempre contaba meu avó. E aínda así desafiaba ó “galleguín”.

-Deixa, deixa, que a ti xa te arranxarei eu. Deixa, deixa.

-¡Je, je! ¡Me cagi en diola bendita! Quen te arranxei fun eu a ti.

As gargalladas na praza foron xerais. O “cabra” meteuse na casa coma unha bala e pechou cun portazo. Se meu pai sempre me contaba o da escola e as castañas, meu avó sempre contaba esta pelexa.

A meu avó chamábanlle “Ventilas” e a historia de cómo se gañou este alcume tamén ten o seu aquel. Aconteceu nun domingo do mes de maio. Meu avó baixou cedo ó río, a pescar. Daquela tiña uns vinte anos e era moi bo pescador. Baixou acompañado dunha fermosa egua branca que tiña e á que lle chamaba Casilda. Levaba tamén unha cana que lle regalara seu pai e unha cesta, a cal ía disposto a encher para así levar troitas para toda a familia. A iso das once xa levaba nove troitas, non se lle estaba a dar nada mal. Pero entón apareceu unha parella da Garda Civil montando dous cabalos, un negro e outro branco, tirando para agrisado.

-Rapaz, ¿que andas a facer?

-Estou pescando, ¿ou non se ve?

-¿Que tal che vai? ¿Pican moito?

-Non me vai mal de todo; case chego á ducia.

Ó ouvir aquilo ós gardas fíxoselle a boca auga. As troitas do río de Ponteiro eran moi saborosas. Dixéronlle a meu avó que aquel día estaba prohibido pescar e que lle tiñan que requisar as troitas.

-Pero ¿como? Veño case tódolos domingos pescar aquí e nunca me dixeron nada e hoxe dinme que está prohibido. ¿A que se debe?

-Rapaz, a lei éche así. Será mellor que nos deas as troitas polas boas. Tés sorte de que nos pillas de bo humor, que senón ata te podiamos levar detido.

Meu avó deulle as troitas, pero non se tragou aquela leria da prohibición. Esperou a que os gardas marchasen, montou na Casilda e seguiunos a unha distancia prudencial. A iso da unha do mediodía, os gardas pararon á sombra dun castiñeiro, fixeron unha lumieira e asaron dúas troitas para cada un. Logo de encher o bandullo empezaron a sonear ata quedar profundamente durmidos ó pé daquela acolledora árbore. Meu avó achegouse e colleu as cinco troitas que se libraran do apetito dos gardas. Espantoulle os cabalos, montou na Casilada e afastouse uns douscentos metros. Dende enriba da egua, comezou a berrarlles:

-¡Gardas, gardas, ventiléivolas! ¡Ventiléivolas!

E coas troitas na man saíu galopando a fume de carozo. E quedoulle de alcume o “ventilas”, por ventilarlle as troitas a aquel par de gardas espelidos.

Capítulo III

Ben, Alberte e Manuela, supoño que xa teredes bastantes datos para o voso programa de radio sobre cómo é a vida nun pobo pequeno coma Ponteiro. De cómo un pobo tan cheo de lembranzas, historias, anécdotas e vivencias, en definitiva, tan cheo de vida, se queda baleiro. De cómo se chega a converter nun pobo deserto, sen xente, sen vida, nun pobo pantasma.

Pero esperade, non marchedes aínda. Case se me esquece contarvos como Pedro se converteu no “cabra”. Tiña uns dezaseis anos e ía por primeira vez á festa do pobo veciño, a sete quilómetros da aldea. Ía en bicicleta. Eran as oito da tarde dun día do mes de San Xoán. Pedro, xunto con Senén, meu tío Vicente e outros mozos ían enredando coas súas bicicletas pola estrada adiante. En sentido contrario viñan a anciá Maruxa e a súa filla Uxía co seu rabaño de ovellas e cabras, que despois de pasar todo o día polo monte recollíanse ás cuadras. Os rapaces baixaban unha forte pendente, aquela que está ó pasar o regato, pola estrada que viñemos antes. Senén e os outros frearon e apartaron para deixar pasar o magote, pero Pedro tiña que facer unha das súas. Colleu velocidade e cando quixo frear xa non foi quen. Pegou coa roda dianteira contra unha cabra e saíu voando uns dez metros. Foi caer enriba de catro ou cinco ovellas que lle amorteceron o golpe antes de pegar contra o asfalto, senón aquel día púidose ter matado. A señora Maruxa achegouse correndo.

-Filliño, ¿estás ben?

-Coido que si; so estou un pouco magoado, pero ben.

-¡Bendito sexa Deus! Pero a cabra matáchela.

A partir daquel día comezaron a chamarlle o “matacabras”, o “da cabra”, ata que lle quedou o “cabra”.

NOTA: Algunhas das vivencias, das historias e dos personaxes que neste relato aparecen son reais, ocorreron, existiron e existen de verdade. O resto son froito do meu maxín.


Francisco Javier Rodríguez González. 2005


Escrito por Justo, el Jueves, 10 de Febrero 2011
Regreso
Print this Page

Enviar a un amigo

 

 

 

 
Musica

Copyright ©2003-2007 IBERSERVERS - Bienvenida -
Aviso Legal